"الهوية السائلة: حين يصبح "تغيير المسار المهني والشخصي" ضرورة للبقاء لا خياراً للرفاهية."

تاريخ النشر : الخميس 12:18 12-2-2026
No Image
د. أنس عضيبات

لم يعد السؤال التقليدي "ماذا ستعمل حين تكبر؟" صالحاً للإجابة لمرة واحدة في العمر؛ فقد انتهى عصر الوظيفة الأبدية والهوية المهنية المتجذرة التي تمتد لأربعين عاماً، ونحن نعيش اليوم في عصر "الهوية السائلة"، حيث تذوب القواعد الصلبة التي بنيت عليها المجتمعات القديمة، ويجد الفرد نفسه مضطراً لإعادة اختراع ذاته كل بضع سنوات، وهذا التحول ليس ترفاً فكرياً أو رغبة في التجديد، بل هو استجابة غريزية لعالم يتسم بسرعة التآكل والاندثار، حيث تصبح "المرونة" هي العملة الوحيدة للنجاة.

في الماضي، كانت الهوية الشخصية مرتبطة بالاستقرار؛ بيت واحد، تخصص جامعي واحد، ومسار مهني محدد المعالم أما اليوم، فقد أدت "السيولة" الاقتصادية والتكنولوجية إلى جعل الثبات نوعاً من الانتحار المهني. فالذكاء الاصطناعي والأتمتة لا يهددان الوظائف فحسب، بل يهددان الشعور بالقيمة الذاتية المرتبط بتلك الوظائف، وحين يختفي مسمى وظيفي كنت تعرّف نفسك من خلاله، لا تسقط وظيفتك فقط، بل يسقط جزء من هويتك، مما يجبرك على خوض تجربة "الانسلاخ" وتشكيل هوية جديدة تتوافق مع متطلبات السوق المتوحشة.

وهذا الانكشاف المستمر أمام التغيير خلق ما يمكن تسميته بـ "قلق الكينونة"؛ فالفرد المعاصر يعيش في حالة تأهب دائم، يراقب المنصات ويتعلم مهارات جديدة ليس حباً في المعرفة، بل خوفاً من السقوط في بئر "عدم الجدوى"، كما إن تغيير المسار المهني والشخصي تحول من كونه "مغامرة" للمبدعين إلى "درع واقي" للجميع ولقد أصبحنا كائنات "برمجية" تحتاج إلى تحديث مستمر (Update) للأنظمة الداخلية، وأي تأخر في هذا التحديث يعني الخروج من إطار التغطية الاجتماعية والاقتصادية.

وعلى الصعيد الاجتماعي، انعكست هذه السيولة على الروابط الإنسانية والالتزامات الشخصية، ولم يعد التغيير مقتصرًا على العمل، بل امتد ليعيد صياغة مفاهيم الانتماء؛ فالفرد "السائل" يخشى الالتزامات طويلة الأمد التي قد تعيق حركته في سوق متقلب، وهذا النمط من الحياة أفرز جيلاً يتمتع بذكاء تكيّفي عالٍ، لكنه يعاني من هشاشة في الجذور، حيث يشعر المرء أنه "سائح" في حياته الخاصة، ينتقل من محطة إلى أخرى دون أن يجرؤ على إلقاء المراسي في ميناء واحد.

ومع ذلك، فإن هذا الواقع يفرض تساؤلاً جوهرياً حول ثمن هذه المرونة الإجبارية، فبينما يتم تسويق "تغيير المسار" على أنه تحرر من القيود التقليدية، إلا أنه في جوهره يحمل عبئاً نفسياً ثقيلاً، كما إن المطالبة الدائمة بالمرونة تضع المسؤولية كاملة على عاتق الفرد؛ فإذا فشل في مواكبة التغيير، يُتهم بـ "الجمود" بدلاً من إلقاء اللوم على الأنظمة التي لا توفر شبكات أمان. لقد تحول الفرد إلى "مشروع" دائم البناء، لا يصل أبداً إلى مرحلة الاكتمال أو الاستقرار.

إن الهوية السائلة ليست مجرد اختيار عصري، بل هي انعكاس لعالم فقد صلابته، كما إن القدرة على تغيير المسار المهني والشخصي اليوم هي مهارة بقاء، لكنها تستوجب منا وقفة لمراجعة ما يتبقى من "الإنسان" وسط كل هذا التحول، فبينما نغير جلودنا المهنية ببراعة، علينا أن نتساءل: ما هو الجوهر الصلب الذي لا يقبل السيولة في أعماقنا؟ وكيف نحافظ على بوصلتنا في محيط لا يتوقف عن الغليان؟.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }