حين يكون الحضور أبلغ من الكلام

تاريخ النشر : الاثنين 11:21 14-9-2026
موسى الدردساوي

في بعض لحظات الصدمة والحزن، لا تعجز الأقلام عن الكتابة بقدر ما تتردد أمام هيبة الفقد؛ إذ تبدو الكلمات، مهما بلغت من البلاغة، أصغر من وجع يتجاوز حدود اللغة. ولعل هذا ما جعلني أتأخر في الكتابة عن الحادث الذي أودى بحياة عدد من مكلّفي خدمة العلم، شهداء الواجب والوطن؛ فقد احتجت إلى بعض الوقت لأستوعب وقع الرحيل، وأجد الكلمات التي تليق بشباب غادروا الحياة وهم يؤدون واجبهم.

لن أتوقف عند تفاصيل الحادث وأسبابه، وأكتفي بما جاء في قوله تعالى: «لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ»، وبما قيل: تعددت الأسباب والموت واحد. لكن ما استوقفني حقاً هو ما جاء بعد الفاجعة؛ ذلك المشهد الذي تجاوز الخبر إلى معناه الإنساني، حين حضرت الدولة في بيوت العزاء، لا بوصفها مؤسسات تؤدي واجباً رسمياً، وإنما بما تحمله من مسؤولية ووفاء.

وفي مثل هذه المواقف، لا يكون اهتمام جلالة الملك عبدالله الثاني مجرد متابعة لحدث من أحداث الوطن، بل امتداداً لنهج يؤكد أن المواطن لا يغيب عن وجدان القيادة، وأن المصائب الوطنية لا تتحول إلى أرقام في نشرات الأخبار. فالملك، وهو القائد الأعلى للقوات المسلحة، يدرك أن خلف كل اسم لشاب رحل أسرةً وبيتاً وأحلاماً انقطعت فجأة.

ومن هنا تكتسب زيارة رئيس الديوان الملكي، ورئيس هيئة الأركان المشتركة، ومديري الأجهزة الأمنية إلى بيوت العزاء معناها الحقيقي. ففي بيت أب فقد ابنه، وأم غاب عنها صوت فلذة كبدها، لا تعود المصافحة إجراءً، ولا كلمة العزاء مجاملة؛ يصبح الحضور نفسه رسالة مفادها أن من أدى واجبه لم يتحول بعد رحيله إلى اسم في سجل، بل بقي حاضراً في ذاكرة وطنه.

ولعل اتصال سمو الأمير الحسين بن عبدالله الثاني، ولي العهد، بذوي المتوفين يختصر هذا المعنى. قد يبدو الاتصال خبراً عادياً في نشرة الأخبار، لكنه في بيت يسكنه الفقد ليس كذلك. هناك، حيث تعجز الكلمات عن ترميم ما انكسر، يكفي أحياناً أن يصل صوت من موقع المسؤولية ليقول لعائلة مفجوعة إن مصابها وصل، وإن أبناءها لم يغيبوا عن وجدان الوطن.

وهذا ما التقطه الأردنيون في هذه المواقف؛ فالدولة التي تطلب من أبنائها أداء الواجب، تعرف أيضاً كيف تقف إلى جانبهم حين يكون ثمن الواجب غالياً. وهنا تتجلى إحدى صور الدولة القوية: دولة مهيبة بمؤسساتها وقانونها، لكنها لا تفقد إنسانيتها وهي تمارس مسؤوليتها. فالهيبة لا تعني البعد عن الناس، والقوة لا تكتمل إلا حين يشعر المواطن أن دولته قريبة منه في أصعب لحظاته.

نحن ننسى كثيراً من البيانات والخطب، وقد تمر علينا عبارات كثيرة ثم تخفت في زحام الأيام، لكننا لا ننسى من طرق بابنا في ساعة الحزن، ولا ننسى من وقف إلى جانبنا حين كانت الكلمات عاجزة عن حمل ما في القلب. فالحضور الصادق يبقى في الذاكرة أكثر من الكلام، وربما كانت قيمة هذه المواقف في أنها تجعل المواساة فعلاً لا قولاً، وتجعل الدولة أقرب إلى الناس حين يكونون أحوج ما يكونون إليها.

وحين يكون الفقد بحجم الوطن، يصبح الحضور أبلغ من الكلام، وتصبح المواساة موقفاً لا مجرد عبارة، ويبقى في ذاكرة أهل الفقيد ما هو أبعد من لحظة العزاء: أن أبناءهم الذين خرجوا لأداء الواجب لم يكونوا وحدهم، وأن الوطن كان حاضراً إلى جانبهم في ساعة الرحيل.

رحم الله شهداء خدمة العلم، وأسكنهم فسيح جناته، وألهم أهلهم وذويهم الصبر والسلوان، وشفى المصابين، وحفظ الأردن وأبناءه.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }