(دلني على السوق!)... لماذا لا تصنع الجامعات رواد أعمال؟

تاريخ النشر : الثلاثاء 10:00 23-12-2025
د. جهاد يونس القديمات

تتصاعد في الجامعات الأردنية لغة الريادة ومبادراتها من مراكز وحاضنات ومساقات ومسابقات وجوائز لكن الحصيلة على أرض الواقع تبقى محدودة قياسا بحجم الخطاب، وهنا يطرح سؤال مهني مباشر لماذا لا تصنع الجامعات الاردنية رواد أعمال بالمعنى العملي الذي ينعكس مشروعات صغيرة قابلة للحياة وتوليد وظائف ودخل مستدام؟، وتكشف قراءة هادئة للمشهد عن فجوة عميقة بين منطق المؤسسة الأكاديمية التي تضبط المعرفة بمناهج ومعايير وبين منطق السوق الذي يكافئ الجرأة والتجريب والقدرة على اتخاذ القرار في ظروف غموض ونقص معلومات، ففي القاعة يثاب الطالب على الإجابة الصحيحة والانضباط وعلى الالتزام بخطة مقررة أما خارج القاعة فيكافأ على اقتناص الفرص وتحويل الموارد المحدودة الى قيمة ملموسة، ومواجهة الرفض ثم تعديل المسار بسرعة.

تعليم الريادة في صيغته الشائعة يبقى نظريا في الغالب، ويتعلم الطلبة كتابة خطة عمل وبناء نموذج أعمال وعرض الشرائح أمام لجان تقييم بينما يغيب الاحتكاك مع زبون حقيقي ودفع أول فاتورة واختبار جدي للمشكلة والسوق، بل وتتفاقم المشكلة داخل الثقافة التعليمية التي ترى الفشل عيبا وتربط القيمة الذاتية بالتفوق الاكاديمي فيميل كثيرون الى طلب الأمان الوظيفي ويترددون أمام المخاطرة، وعند أول إخفاق عملي تهتز الثقة وتتوقف المحاولة، وتظهر هذه الفجوة في مشاريع تخرج انيقة شكلا لكنها بلا سوق لأن معيار التقويم هو لجنة اكاديمية لا مستخدم يدفع المال، وكما تظهر في مسابقات تلمع فيها مهارات العرض بينما تتلاشى المشاريع بعد انتهاء الحدث لغياب التنفيذ والاستمرارية، وحتى المساقات التي تسرد قصص نجاح وتعرض نماذج جاهزة لا تصنع العادات والصلابة التي لا تتكون الا بالممارسة والاحتكاك اليومي.

على الجانب الآخر تقدم تجارب ميدانية بسيطة دليلا مقنعا على ما ينقص المنظومة، والطالب يعمل على مشروع صغير أثناء دراسته ولو تعثر يتعلم في أسابيع ما لا تقدمه محاضرات طويلة، ويتعلم البيع والتسعير والتفاوض والانصات للعميل وتعديل الفكرة وتدبير الموارد وحساب الكلفة والعائد، كما يلعب المرشد العملي دورا فارقا اذ ينقل معرفة ضمنية لا تكتب بسهولة مثل توقيت الدخول واختيار الشريك وتخفيف المخاطر وبناء شبكة دعم والتعامل مع البيروقراطية، وهذا النوع من الارشاد يسد فجوات تتكرر مع الخريجين حين يخرجون الى سوق لا يشبه كتبهم.

الحل ليس في تحويل الجامعة الى مصنع لرواد اعمال، بل الى بيئة تمكينية تخفف كلفة التجربة وتفتح الابواب وتدمج السوق شريكا مباشرا في التعلم، والمطلوب مشاريع حقيقية مع زبائن حقيقيين، وقياس التقدم بمؤشرات سوقية مثل مستخدمين نشطين وايراد اولي وتجارب مدفوعة لا بعروض نظرية فقط، كما يلزم شرعنة الفشل البناء عبر مسارات تقويم تثمن المحاولة الجادة والتعلم السريع وتكرار التجربة بدلا من معاقبة الخطأ، ويستدعي ذلك برامج تعلم بالممارسة يقودها اصحاب الخبرة وتبسيط الاجراءات ومنح مساحات زمنية داخل الخطة الدراسية لإنجاز مبادرات واقعية.

الخلاصة ان السؤال الدقيق ليس لماذا لا تصنع الجامعات رواد اعمال بل كيف يؤدي كل طرف دوره بوعي؟ الجامعة توفر الاطار والمعرفة والمدرس يجسر المفاهيم الى ممارسة والطالب يشرع في التجربة مبكرا مدركا ان السوق هو الاختبار الحاسم وان النجاح مسار طويل لا حدث عابر.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }