مواقع النفاق الاجتماعي… وهم العلاقات وتفكك المجتمع في زمن التواصل الكاذب

تاريخ النشر : السبت 06:41 6-12-2025
د. باسمة شقيرات

خلال محاضراتي الجامعية، كثيرًا ما كنت أفتح النقاش مع طلبتي حول مواقع التواصل الاجتماعي، لا من باب الترف أو الجدل، بل إيمانًا مني أن الأستاذ الجامعي الحقيقي لا يكتفي بإعطاء المادة الأكاديمية، بل يترك أثرًا في فكر وسلوك طلبته. وكان أكثر ما يثير استغرابهم هو حين أقول لهم بصراحة: “أنا لا أسميها مواقع تواصل اجتماعي… بل مواقع النفاق الاجتماعي”. هذه العبارة التي كنت أطلقها لم تكن استفزازًا، بل وصفًا دقيقًا لما آلت إليه العلاقات في هذا الفضاء الافتراضي، الذي بات يعجّ بصور زائفة، وصداقات سطحية، وتعليقات لا تعكس إلا مجاملات فارغة.

لقد غزت هذه المواقع تفاصيل حياتنا، فأصبحت المناسبات تُعاش خلف الشاشات؛ الأفراح تُعلن بمنشور، والتعازي تُؤدى بتعليق، والعتاب يُكتب علنًا عبر “ستوري” غامض ينتظر التأويل. نعيش حياة مزدوجة؛ واحدة حقيقية بأفراحها وأوجاعها، وأخرى مصطنعة نعرضها على منصات التواصل، نخفي فيها التعب ونرسم ابتسامة جاهزة للاستهلاك. وكما قالت الباحثة شوشانا زوبوف: “لقد أصبحنا نُظهر أنفسنا كما نرغب أن يراها الآخرون، لا كما نحن فعلاً”. تحول الفضاء الرقمي من مساحة تواصل إنساني إلى ساحة للتفاخر والمقارنات والانشغال بصورة مثالية لا تعكس حقيقتنا.

حتى صداقاتنا تغيّرت. نرى قوائم أصدقاء تتضخم بلا معنى، آلاف “الرفاق” الرقميين الذين قد لا نعرف عنهم شيئًا، وقد لا يكونون موجودين أصلًا في لحظاتنا الحقيقية. كما يقول الدكتور أحمد عكاشة: “عدد الأصدقاء على مواقع التواصل لا يعكس عمق العلاقات، بل يعكس فقط مدى انغماسك في الوهم”. هذا الوهم أصبح جزءًا من حياتنا اليومية، يحدد مشاعرنا ويؤثر على قراراتنا ونظرتنا لذواتنا. صرنا نقيس قيمتنا بعدد المشاهدات، ونزن نجاحنا بعدد الإعجابات، ونقارن حياتنا بحياة غيرنا من خلف شاشة صغيرة تُخفي وراءها آلاف التفاصيل غير المرئية.

الجيل الجديد لم يعد يعرف العلاقات كما عرفناها. بات يرى العالم من نافذة هاتفه، ويظن أن التفاعل الرقمي بديل للحوار الحقيقي. الغيرة، العتاب، حتى الحب، كلها أصبحت تُمارس عبر رموز تعبيرية ومنشورات مبهمة. يقول تريستان هاريس، الخبير في أخلاقيات التكنولوجيا: “إننا نحيا الآن حياة رقمية، مليئة بالمشاهدات والتفاعلات، لكنها تفتقر إلى التواصل الإنساني الحقيقي”. وهذا ما نراه يوميًا: أبناء في ذات المنزل لا يتحدثون، وأصدقاء يلتقون على الطاولة لكن عيونهم معلقة بهواتفهم، وكل فرد يعيش في عالمه المنعزل داخل جهازه الذكي.

مواقع التواصل الاجتماعي، أو كما أحب أن أسميها “مواقع النفاق الاجتماعي”، أداة قوية، لكن استخدامها الخاطئ جعلها تسهم في تفكيك النسيج الاجتماعي، وخلق حالة من الفراغ العاطفي والنفسي. يقول كارل نيوبورت: “وسائل التواصل جعلتنا أقرب لمن هم بعيدون… وأبعد عن من هم قريبون”. نحن بحاجة لإعادة النظر في علاقتنا بهذه المنصات، نحتاج أن نُعيد الدفء إلى علاقاتنا، والصدق إلى تواصلنا، والعمق إلى صداقاتنا. فليس كل ما يُنشر حقيقي، ولا كل تفاعل يعني اهتمامًا. وفي زمن النفاق الرقمي، تبقى حقيقة انفسنا وواقعنا بحلوه ومره أجمل وأغلى من كل تعليق.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }