الثورة الصامتة.. محو الأمية الرقمية

تاريخ النشر : الخميس 03:50 11-9-2025
د. محمد عبد الحميد الرمامنة

في زمنٍ متسارع الخُطى، وتتعانق فيه العقول مع الشاشات قبل أن تتعانق الأيادي، لم تعد الأمية تعني أن يجهل المرء الحروف أو يعجز عن قراءة سطرٍ في كتاب، بل أصبحت تقاس بمدى القدرة على التفاعل مع العالم الرقمي، وعلى امتلاك مفاتيح المهارة التكنولوجية التي تفتح له أبواب المستقبل. إن محو الأمية الرقمية اليوم ليس عنواناً يزين الخطط التربوية، بل هو ضرورة ملحّة تفرضها التحولات المتسارعة التي جعلت من التكنولوجيا لغة العصر وسلاحه، وباتت المجتمعات تقاس بمدى قدرتها على الولوج الآمن والفاعل في فضاءاته.

تؤكد الدراسات ومنها تقارير اليونسكو والبنك الدولي، على أن الأمية الرقمية تُعد عائقاً جوهرياً أمام التنمية المستدامة، فهي تحرم الأفراد من فرص العمل وتضعف قدرتهم على المنافسة، كما تفتح ثغرات واسعة للأمية الفكرية وللاستلاب الثقافي. والأمر لا يقتصر على من لم ينالوا نصيباً من التعليم، بل يشمل شرائح واسعة: وإذا كانت الأمية في الأمس تُقاس بعدد من لا يجيدون القراءة والكتابة، فإن أمية اليوم تُقاس بعدد من لا يحسنون إدارة حساباتهم الإلكترونية، ولا يفقهون أبجديات الأمن السيبراني، ولا يعرفون كيف يميزون بين المعرفة الحقيقية والزيف الرقمي الذي يغزو العقول. هنا تتبدى خطورة المشهد، إذ لم يعد الأمر مجرد نقص مهارة، بل صار قضية أمن وطني وحصانة فكرية، تُهدد المجتمعات من الداخل إن لم تُواجه برؤية واعية.

الحلول ليست ضرباً من الخيال، بل هي نتاج علمٍ وخبرة وتجارب ناجحة حول العالم. فالتجارب الأوروبية في إدخال المهارات الرقمية في المناهج منذ المراحل الأولى، والبرامج الآسيوية التي ربطت بين التدريب الرقمي والتأهيل المهني، والدراسات الأمريكية التي أبرزت أثر تعزيز الوعي السيبراني على خفض نسب الجرائم الإلكترونية، كلها شواهد على أن مواجهة الأمية الرقمية ممكنة، إذا ما وُضعت السياسات المدروسة، وصيغت البرامج التدريبية التي تراعي حاجات كل فئة. وهنا يبرز دور الأسرة والمدرسة والإعلام والقطاع الخاص، كمنظومة متكاملة تُسهم في تحويل الثقافة الرقمية من حالة استهلاك إلى حالة إنتاج وإبداع.

غير أن التحدي الأكبر يكمن في تعزيز ثقافة الأمان الرقمي، فالمهارة وحدها لا تكفي إن لم تُقرن بالوعي. ومن نتائج الدراسات أن المتعلمين رقمياً لكن غير الواعين بالمخاطر يقعون في فخاخ الاحتيال أكثر ممن لم يتعاملوا مع التكنولوجيا أصلاً. لذا فإن توصيات الخبراء تدعو إلى إدماج التربية الرقمية في كل مراحل التعليم، وتكثيف حملات التوعية الوطنية، وتشجيع البحث العلمي الذي يستشرف مخاطر المستقبل، فضلاً عن بناء شراكات إقليمية ودولية تتيح تبادل الخبرات وتوحيد الجهود.

إن محو الأمية الرقمية ليس غاية تعليمية بقدر ما هو مشروع حضاري يحدد مصير الأمم. ففي زمنٍ تُدار فيه الثروات عبر منصات إلكترونية، وتُحسم فيه المعارك بالكلمة الرقمية قبل الرصاصة، يصبح الجاهل من لا يملك لغة التكنولوجيا، ويغدو العالِم من يحسن استخدامها في خدمة وطنه وإنسانيته. فهل نحن على استعداد لأن نُعلنها ثورةً معرفية جديدة، تُحرر الإنسان العربي من أسر الأمية الرقمية كما حررته القراءة ذات يوم من ظلمات الجهل؟

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }