كيف ندرّس التاريخ في مدارسنا؟

تاريخ النشر : الأربعاء 12:20 12-7-2023
د. أسامة خالد أبو الغنم

يعتقد الكثيرون أن تدريس التاريخ يقتصر على دراسة الماضي، ولكن التاريخ هو الماضي وقاعدة الحاضر وانعكاسه على المستقبل. ولا معنى لتدريسه إذ اقتصر على الغوص في تفاصيل الماضي وحشو مادته بالمعلومات التي ستؤدي إلى نفور الطلبة منه.

تدريس التاريخ هو تعبير عن الاهتمام بالحاضر والمستقبل أكثر من كونه اهتمامًا بالماضي السحيق الذي لا يستطيع أحد تغيير شيء فيه، بل هو مقاربة لرسم معالم مستقبلنا من خلال استحضاره على شكل تجارب ومنطلقات لفهم طبيعتنا البشرية وربما لفهم أنفسنا بداية.

ستبقى طريقة تدريسنا للتاريخ ضربًا من العبث إذ وقعنا أسرى للطرق القديمة القائمة على الحفظ واجترار المعلومات ساعة الاختبار، يقول هيردوت المعروف بأبي التاريخ: لقد دونت تاريخ اليونان وحروبهم مع الفرس لكي نعرف أسباب هذه الحروب أساسًا، وربما تكون هذه إشارة مبكرة لفهم الغرض من تدريس التاريخ لطلبتنا.

ويفيد أستاذي الشيخ المعلم الدكتور عبد الكريم غرايبة (رحمه الله) كثيراً إلى مثل ذلك حينما كان يقول: «إن وظيفة التاريخ خلخلة اليأس من خلال عرض تجارب التجديد ببث روح الأمل، ويستعرض كذلك حالة العداء بين الألمان والفرنسيين وأنهم نظموا كتابة تاريخ العلاقة بينهم للطلبة بعيدًا عن شحن العداء والبغضاء بينهم».

لذلك أشار الشيخ المعلم كثيرًا إلى خطورة تدريس التاريخ في قدرته على تغذية الأحقاد إذ وقعنا في نمطية السردية التاريخية الجافة، وربما لا أبلغ من تعبيره عن قدرة التاريخ على بناء أسوار الكراهية بين الشعوب.

فالواجب هنا تسخير تدريس التاريخ باعتباره سجلًا للتجارب، وبصورة غير مباشرة مسرح لعلم الاجتماع وصيرورة تكون وتطور المجتمعات. وإبراز لكل القوى التي تؤثر في حركة البشر في مختلف الأزمنة، أي تقديم التاريخ باستعمال المعلومات لخلق صورة مفهومة وحية لما قام به الناس وكيف قاموا به ولماذا قاموا به. وكيف نجحوا في القيام به ولماذا فشلوا كذلك.

فتقديم التاريخ باعتباره فهماً لطريقة عيش البشر في واقعهم ما يدفع الطلبة إلى البحث عن المادة التاريخية لفهم هذا الحراك البشري الممتد، وإعادة فهم الصيرورة التاريخية بكل مشاكلها وحلولها. مما يجعل المادة التاريخية للطلبة حيوية وأقرب للفائدة التربوية المنشودة.

ولعل سبب اختيار مسكويه لاسم كتابه في التاريخ قوله: «ورأيت هذا الضرب من الأحداث، إذا عرف له مثال مما تقدم وتجربة لمن سلف فاتخذ إماماً يقتدى به، حذر مما يبتلى به قوم، وتمسك بما سعد به قوم».

فالتاريخ ليس سرديات تترك للاستحضار العبثي، بل هو أنماط من الوعي. وللحديث صلة.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }