مثالب أبي الطيب المتنبي .. بقلم: أبي بكر الخوارزمي

مثالب أبي الطيب المتنبي .. بقلم: أبي بكر الخوارزمي

تاريخ النشر : الجمعة 12:00 10-8-2007

أبو بكر الخوارزمي (928 - 993 م) شاعر وعالم ومن أئمة الكتاب، وفقيه في اللغة وخبير في الأنساب. رحل إلى دمشق وحل واستقر في نيسابور ومات فيها.
كان على صلة بالصاحب بن عباد. وقد اشتهر بكتابه الرسائل (مطبعة الجوائب، 1297 ه) الذي يحتوي على جملة كبيرة من الرسائل التي كان يكتبها مهنئاً بمنصب أو متشفياً بفاقدٍ له، أو إثر موت يأخذ صاحبه.
فيما يلي ما جاء عن أبي الطيب المتنبي في رسالة له كتب بها إلى الحاجب أبي إسحاق لما نكبه الوزير ابن عباد:
 .. أعلم أن كفران النعمة لو أحله الشرع * لحرمه الطبع * ولو جاز من طريق الملة والديانة * لحظر من طريق المروءة والصيانة * فإن للمحسن من الله عيناً كائنة لا تنام * وإن وراءه من واقية الإحسان ركناً منيعاً لا يرام * ومن تقلد نعمة الله من إنسان فقد ضمن له عهده * وصار في حكم الإحسان عبده * وإذا خدم غيره وهو حي فقد خان الأول في نعمته * وغش الثاني بخدمته * وهل يبرأ العليل بين طبيبين * وهل يسع الغمد سيفين * وهل ينطق لسان واحد بشكرين * أو يتسع قلب واحد لمحبة اثنين * ولهذا الشأن طلقت الناس ثلاثاً * وفارقت المدح بتاتاً * لما وردت من الوزير على من خدمه غيره تعد كبيرة ليس لها غفران * وسيئة لا يمحوها إحسان * فلما رأيته علمت أن الأيام قد خبأته لي ذخراً * وأعدته لي عذراً * وأراد الله تعالى أن أعاشر الناس حراً ونذلاً * وأجوب البلاد حزناً وسهلاً * حتى إذا جبت الآفاق * وقلبت الأخلاق * وصارت الأرض في عيني داراً * هجم بي السعد على حسنة الأيام * وغريبة الأنام * ونصفة الدهر الظلوم * ومكرمة العالم اللئيم * فإذا هو ضالة رجائي الحائم * وبغية قلبي الهائم * فختمت به جريدة المدح والثناء * وأغلقت باسمه باب الاستماحة والرجاء * وفتحت له مغاليق فكري * ودفعت إليه مقاليد نظمي ونثري * وأقطعته لساني غير منقطع * ووهبت له قلبي غير مرتجع * ونظرت إلى أبي الطيب وإلى تناقض حكمته * وتفاوت طرفَي فعلته * حيث قال في سيف الدولة:.
لا تطلبن كريماً بعد رؤيته
إن الكرام بأسخاهم يداً خُتموا
وقال في كافور الإخشيدي:
قواصدُ كافورَ تواركُ غيره
ومَن قصدَ البحرَ استقلّ السواقيا
فلقد باع من الوفاء علقاً خطيراً * واعتاض من الطمع ثمناً يسيراً * وحال ضباب الحرص والرجاء * بينه وبين العهد والوفاء * وكان يضايق نفسه في اختبار المتاع * ويسامحها في اختيار المبتاع * ويخلع خلعة من نظمه تساوي بدره * على عرض من لا يساوي بعرة * ويزف كريمة من كرائم شعره * إلى من لم تقم عنده كريمة * ولم تعرف له قيمة * لو رأى الطمع في جحر فارة لدخله * ولو أتاه الدرهم من إست كلب لما غسله * فلا جرم أن الناس كما استحسنوا قوله * استقبحوا فعله * وكما أعجبوا بشعره * تعجبوا من غدره * يشكر ثم يشكو * ويمدح ثم يهجو * ويشهد ثم يجرح شهادته * ويعطي ثم يسترجع عطيته * فكم من حر فضله ثم ثلبه * وكم من عرض كساه ثم سلبه * وكم من صفحة أكل منها ثم بصق فيها .
***
يذكرني الخوارزمي هذا بالمطبلين والمزمرين الذي يتصدون أقزاماً للعمالقة من أمثال أبي الطيب الذي عز نظيره في قوة شعره وبلاغة حكمته.
ح. ع.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }