ما الذي لا تقوله الأرقام؟

تاريخ النشر : الأربعاء 11:31 16-9-2026
د. محمد عبد الحميد الرمامنة

ثمة رقم في استطلاع حديث ل "الرأي" يستحق أن نتوقف عنده طويلًا: 44% من الأردنيين يقولون إنهم فكروا في الهجرة. الرقم، في حد ذاته، ليس جديدًا تمامًا في بلد اعتاد أن يرى جزءًا من أبنائه خارج الوطن، لكن ما يستحق التأمل أن يأتي هذا الشعور في وقت تبدو فيه بعض مؤشرات العلاقة بين المواطن والدولة أكثر إيجابية.

فوفقًا للموجة التاسعة من الباروميتر العربي، التي أُجريت في الأردن في تشرين الأول 2025، ارتفعت الثقة بالحكومة إلى 49%، والرضا عن أدائها العام إلى 61%. وفي المقابل، بقي التفكير في الهجرة مرتفعًا، وكانت الأسباب الاقتصادية هي الدافع الذي ذكره 92% من الراغبين المحتملين في الهجرة.

هنا يبدأ السؤال الذي لا تجيب عنه الأرقام مباشرة: كيف يمكن أن تجتمع هذه المؤشرات في المشهد نفسه؟

ربما لأن الإنسان لا يقيس حياته بمقياس واحد. قد يكون أكثر اطمئنانًا إلى بعض جوانب الحياة العامة، وفي الوقت نفسه أقل اطمئنانًا إلى قدرته على بناء مستقبله الشخصي. وقد يقدّر الاستقرار والخدمات والأمان، لكنه يبقى يسأل عن الوظيفة التي سيحصل عليها، والدخل الذي يمكن أن يحققه، والفرص التي تنتظره خلال السنوات المقبلة.

فالثقة بالمؤسسات لا تعني بالضرورة الثقة بالمسار الشخصي. قد يشعر المواطن أن الدولة أكثر استقرارًا، وأن أداء بعض مؤسساتها يتحسن، لكنه لا يجد في حياته اليومية ما يكفي ليبني عليه توقعًا واضحًا لمستقبله. وهنا تظهر منطقة عمياء بين المؤشرات العامة والتجربة الفردية: الدولة قد تبدو في نظره أكثر اطمئنانًا، بينما يبدو مستقبله هو أكثر غموضًا.

وهنا تتحول الهجرة من فكرة جغرافية إلى فكرة تتعلق بالمستقبل.

فالإنسان لا يحتاج دائمًا إلى أن يكون رافضًا لمكانه حتى يفكر في مغادرته. يكفي أحيانًا أن تصبح الصورة التي يرسمها لمستقبله في الخارج أكثر اتساعًا من الصورة التي يستطيع رسمها لنفسه هنا. وقد لا يكون ذلك رفضًا للمكان بقدر ما هو بحث عن مسار يعتقد أنه أكثر قدرة على تحقيق ما يريده من حياته.

فالاقتصاد، في نظر المواطن، ليس أرقام نمو وتضخم فقط. إنه سؤال شخصي أيضًا: هل أستطيع أن أرى نفسي بعد خمس سنوات في المكان الذي أريده؟ هل يمكن لعملي أن يفتح لي طريقًا أفضل؟ لهذا فإن رقم الهجرة يستحق أن يُقرأ بهدوء، لا باعتباره حكمًا على الوطن، ولا باعتباره مجرد رغبة في السفر. إنه إشارة إلى المسافة التي يشعر بها بعض الناس بين حياتهم الحالية والحياة التي يتطلعون إليها.

وربما لا يكون السؤال الأهم: كم أردنيًا يفكر في الهجرة؟ فالأرقام تجيب عن ذلك.

السؤال الذي لا تجيب عنه هو: كم أردنيًا يرى مستقبله هنا، كما يريد أن يكون؟

وهنا بالضبط يبدأ ما لا تقوله الأرقام.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }