القراصيا المعانية.. إرث زراعي يستحق الحماية

تاريخ النشر : الخميس 12:00 10-9-2026
د. دعاء جمال أبو درويش

تختلف بعض الأشجار عن غيرها بارتباطها الوثيق بالمكان، فتتحول مع مرور الزمن من مجرد شجرة مثمرة إلى جزء من ذاكرة المجتمع وتراثه الزراعي. وتأتي القراصيا، أو "القرايس" كما يسميها المعانيون، (Prunus domestica L.) مثالًا مميزًا على ذلك؛ فقد وصلت إلى المنطقة من بلاد الشام، حيث كان يُطلق عليها في دمشق اسم "حب الملوك"، وزُرعت في بساتين الشامية، ثم اشتهرت بها معان حتى كادت في وقت سابق أن تكون شجرة المدينة. وهي شجرة قوية النمو، ذات جذور وتفرعات قوية، ولا تحتاج إلى عمليات خدمة كثيرة مقارنة بالعديد من أشجار الفاكهة ذات النواة الحجرية.

وتكتسب ثمار القراصيا أهمية غذائية لما تحتويه من ألياف وفيتامينات ومعادن، إلى جانب مجموعة من المركبات النباتية الطبيعية، خاصة المركبات الفينولية والفلافونويدات، التي تحظى باهتمام علمي لما لها من نشاط مضاد للأكسدة. كما تشير الدراسات المخبرية إلى وجود نشاطات حيوية مرتبطة بمستخلصات القراصيا، ومنها النشاط المضاد للالتهاب، وهو ما يعزز الاهتمام العلمي بهذه الشجرة وثروتها النباتية، دون أن يعني ذلك اعتبارها علاجًا طبيًا.

وللقراصيا مكانة خاصة في الموروث الغذائي لأهالي معان؛ إذ تُستخدم ثمارها في التجفيف وصناعة المربيات إلا أن أشهر استخداماتها المحلية كان استعمال الثمار الخضراء قبل اكتمال نضجها بديلًا عن الليمون، وذلك لما تتميز به من ارتفاع نسبة الحموضة وطعمها الحلو الحامض المميز. وقد ارتبط وجودها كذلك ببساتين ومناطق زراعية قديمة في معان والشوبك، ولا يزال بعض الأهالي يحتفظون بأشجارها في حدائقهم، حفاظًا على ما تبقى من هذا الإرث النباتي.

إن حماية القراصيا المعانية هي حماية لجزء من الذاكرة الزراعية والتنوع النباتي في جنوب الأردن. فقد أسهم شح المياه وتراجع الزراعة التقليدية في انحسار انتشارها، وأصبحت الأشجار المتبقية منها شاهدًا على مرحلة زراعية مهمة من تاريخ المنطقة. ولذلك فإن توثيقها، وتشجيع إكثارها، ودعم الدراسات العلمية حولها، يمكن أن يمنح هذه الشجرة فرصة جديدة للاستمرار. فالقراصيا ليست مجرد شجرة فاكهة، لكنها حكاية من بساتين معان وإرث زراعي يستحق أن يبقى حيًا للأجيال القادمة.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }