من السيجارة إلى الأرجيلة… كيف تمدد الدخان في المجتمع الأردني؟

تاريخ النشر : الاثنين 12:17 1-6-2026
د. مهند النسور

د. مهند النسور

يصادف الحادي والثلاثون من أيار من كل عام اليوم العالمي للامتناع عن التدخين، وهو مناسبة صحية عالمية تهدف إلى رفع الوعي بمخاطر التدخين وآثاره المدمرة على الإنسان والمجتمع والاقتصاد. وفي الأردن، تكتسب هذه المناسبة أهمية خاصة في ظل الارتفاع المقلق في نسب التدخين واتساع الظاهرة بين مختلف الفئات العمرية والاجتماعية.

في الأردن، لم يعد التدخين مجرد عادة شخصية أو سلوك اجتماعي عابر، بل أصبح أزمة صحية وثقافية تتوسع بصمت داخل المجتمع. فالمشكلة اليوم لا تقتصر على ارتفاع أعداد المدخنين بين الرجال، بل تمتد إلى الأطفال وطلبة المدارس والسيدات، وحتى إلى غير المدخنين الذين أصبحوا ضحايا لما يعرف بالتدخين السلبي أو القسري.

المشهد اليومي في كثير من المدن الأردنية يكشف حجم التحول الخطير؛ فالتدخين أصبح حاضرًا في المقاهي والكوفي شوبات والجامعات وأحيانًا حتى في المدارس. الأخطر أن أعمار المدخنين بدأت تنخفض بصورة مقلقة، حيث بات من المعتاد مشاهدة طلبة مدارس ومراهقين يحملون السجائر أو السجائر الإلكترونية، التي ساهمت في جذب فئة الشباب بسبب أشكالها الحديثة ونكهاتها المتعددة، رغم ما تحتويه من نسب عالية من النيكوتين والإدمان.

كما شهدت السنوات الأخيرة تناميًا واضحًا في تدخين السيدات، خصوصًا الأرجيلة، التي تم تقديمها اجتماعيًا بصورة أقل ضررًا وأكثر “قبولًا” في اللقاءات الاجتماعية. ومع توسع ثقافة الكوفي شوبات، أصبح الدخان جزءًا أساسيًا من المشهد الاجتماعي اليومي، حتى تحولت بعض المقاهي إلى أماكن مغلقة ومكتظة بالدخان، يتعرض فيها الجميع للتدخين القسري، سواء كانوا مدخنين أم لا.

لكن الجانب الأكثر إيلامًا يبقى الأطفال والمتعايشين مع المدخنين داخل المنازل والسيارات والأماكن المغلقة. فالطفل الذي ينشأ في بيئة مليئة بالدخان لا يختار استنشاق السموم، بل يُفرض عليه ذلك يوميًا. وقد أثبتت الدراسات أن التدخين السلبي يزيد من معدلات الربو والتهابات الجهاز التنفسي والحساسية وضعف المناعة لدى الأطفال، إضافة إلى تأثيراته المحتملة على النمو والتركيز والصحة المستقبلية.

ورغم وجود قوانين تمنع التدخين في كثير من الأماكن العامة، إلا أن التطبيق ما يزال ضعيفًا ومتذبذبًا، ما ساهم في ترسيخ ثقافة تقبل التدخين بدل الحد منه. كما أن حملات التوعية غالبًا ما بقيت موسمية ومحدودة التأثير، دون مشروع وطني طويل الأمد يغيّر الصورة الاجتماعية للتدخين أو يحمي الأجيال الجديدة من الوقوع في الإدمان.

الأرقام اليوم تدق ناقوس الخطر، فالأردن يُصنف من بين الدول الأعلى عالميًا في نسب التدخين، بينما تستمر الظاهرة بالتمدد بين فئات عمرية واجتماعية مختلفة. وهذا يعني أن القضية لم تعد مرتبطة بخيارات فردية فقط، بل ببيئة اجتماعية كاملة باتت تتعامل مع الدخان كجزء طبيعي من تفاصيل الحياة اليومية.

إن أخطر ما يواجه الأردن اليوم ليس فقط ارتفاع نسب التدخين، بل اعتياد المجتمع على الدخان وكأنه أمر عادي. وحين يصبح الطفل محاطًا بالدخان في البيت والشارع والمقهى، فإن المعركة لم تعد صحية فقط، بل أصبحت معركة وعي وثقافة ومسؤولية مجتمعية كاملة

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }