علاج خاص لكل مريض.. هل الأردن جاهز للطب الدقيق؟

تاريخ النشر : السبت 03:18 7-2-2026
No Image

أكد الخبير في الاستخدام المزدوج للأمن الحيوي والأسلحة البيولوجية الدكتور حازم حداد أن العالم يشهد تحولا جذريا في فلسفة العلاج يتمثل بالانتقال من نموذج "الدواء الواحد للجميع" إلى نموذج "العلاج المصمم للمريض".

وأضاف في تصريح إلى "الرأي" أن هذا الانتقال يعرف اليوم بالطب الدقيق أو العلاج الموجه، وهو تحول لم يعد نظريا بل دخل حيز التطبيق في عدد متزايد من الأمراض.

وأوضح حداد أن الطب الدقيق يقوم على فهم الخصائص الجينية والبيولوجية لكل مريض، واختيار العلاج الأكثر ملاءمة له بدقة عالية، بدل الاعتماد على بروتوكولات علاجية عامة.

وبين أن هذا التحول يمثل دستورا علاجيا جديدا، ونقل الطب من مرحلة العلاج الشامل إلى مرحلة الاستهداف الذكي، مما أسهم في رفع نسب الشفاء وتقليل الآثار الجانبية.

وأشار إلى أن جوهر هذا التحول يكمن في الأدوية البيولوجية، التي تختلف جذريا عن الأدوية الكيميائية التقليدية، إذ تنتج باستخدام كائنات حية مثل الخلايا البشرية أو البكتيرية، لتصنيع بروتينات معقدة تحاكي الوظائف الطبيعية للجسم.

ولفت حداد إلى أن هذه الأدوية لا يمكن تصنيعها كيميائيا بسبب تعقيدها البنيوي، مما استدعى تدخل هندسة التراكيب البيولوجية لتعديل الحمض النووي للخلايا وتحويلها إلى "مصانع بيولوجية" عالية الدقة.

وتابع أن العلاج الموجه أحدث نقلة نوعية في التعامل مع أمراض السرطان والمناعة الذاتية، حيث بات العلاج يحدد بناء على الفحص الجيني للمريض، ما يسمح باستهداف الخلايا المريضة فقط دون الإضرار بالخلايا السليمة، الأمر الذي غير نتائج العلاج وجودة حياة المرضى بشكل ملموس.

وشدد على أن التطور لم يتوقف عند حدود الدواء، بل امتد إلى تقنيات علاجية متقدمة تنقل الطب من مرحلة العلاج إلى مرحلة الإصلاح الجذري، من خلال إعادة برمجة الخلايا المناعية لتهاجم المرض، أو تعديل الجينات المعيوبة المسببة لأمراض وراثية مستعصية، بما يفتح الباب أمام شفاء دائم وليس مؤقتا.

وفيما يتعلق بتقنيات الرسائل الجينية، أوضح حداد أنها لم تعد مقتصرة على اللقاحات التقليدية، بل باتت تستخدم لتطوير لقاحات شخصية للسرطان، تصمم خصيصا وفق طفرات الورم لدى كل مريض، مما يعزز فعالية العلاج المناعي بصورة غير مسبوقة.

وعلى الرغم من هذه القفزات العلمية، حذر من تحديات أخلاقية واقتصادية وأمنية ترافق هذا التحول، أبرزها الكلفة المرتفعة لهذه العلاجات، وحساسيتها المرتبطة بالأمن الحيوي العالمي، مؤكدا أن تعميمها على جميع المرضى لا يزال يشكل تحديا حقيقيا أمام الأنظمة الصحية.

أما محليا، أكد حداد أن السؤال لم يعد حول وصول الطب الدقيق إلى الأردن، بل حول مدى جاهزية النظام الصحي لاستيعابه، من حيث التشريعات، والبنية التحتية، والاستثمار في البحث العلمي، وآليات التمويل وضمان العدالة في الوصول للعلاج.

واعتبر أن الاستثمار في الطب الدقيق، رغم كلفته الحالية، قد يكون أقل عبئا على المدى الطويل مقارنة بكلفة علاج الأمراض المزمنة لسنوات طويلة.

ونوه حداد إلى أن العلاج الموجه يمثل عهدا جديدا في الطب الحديث، حيث لم يعد الشفاء احتمالا، بل نتيجة يمكن تصميمها علميا، مشددا على أن الاستعداد المبكر لهذا التحول هو الخيار الأكثر أمانا للنظم الصحية التي تسعى لمواكبة المستقبل.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }