البلوكشين والحوكمة: من الشفافية الرقمية إلى سيادة الثقة

تاريخ النشر : السبت 10:33 19-7-2025
أ.د. هاني الضمور

في لحظة مفصلية من مسيرة الأردن نحو التحديث الاقتصادي، تخرج من قلب الثورة الرقمية فكرةٌ تحمل ملامح المستقبل، وتعد بإعادة صياغة العلاقة بين الدولة والمواطن، بين المال العام ومكانه، بين القرار ومصدره. تلك الفكرة ليست وعودًا إنشائية، بل تقنية واقعية تحمل اسمًا غريبًا أصبح مألوفًا في عالم يحكمه الذكاء والبيانات: البلوكشين.

وفي حين تتسارع الخطى لتنفيذ رؤية التحديث الاقتصادي (2023–2025)، تبدو الحاجة ماسّة إلى أكثر من مجرد إنفاق محسوب أو تخطيط دقيق. فنجاح الرؤية لا يُقاس فقط بكم أنجز من الأولويات، بل بمدى ما تحقق من أثر، وما بُني من ثقة، وما تُرك من أثر لا يُمحى في جسد الدولة الحديثة. هنا، يبرز البلوكشين كأداة تتجاوز وظيفتها التقنية إلى أداء سياسي–اقتصادي يُعيد الاعتبار لمفاهيم الشفافية والحوكمة والمساءلة في أعمق صورها.

البلوكشين ليس قاعدة بيانات فحسب، بل عقد اجتماعي رقمي لا يقبل التلاعب ولا يستجيب للمحسوبية أو العبث الإداري. هو نظام يربط كل دينار يُنفق بكل هدف تم الإعلان عنه، ويسجّل كل قرار وكل خطوة في دفتر عام لا يمكن طمسه ولا إعادة كتابته. وفي بيئة تواجه تحديات الإنفاق العام، وضغوط التمويل، وأسئلة المواطن المستمرة عن “أين تذهب الأموال؟”، يتحول البلوكشين إلى مرآة صادقة تكشف التفاصيل بلا مواربة.

وإذا كانت الحوكمة الرشيدة جوهر النجاح لأي رؤية وطنية، فإن إدماج البلوكشين في بنية اتخاذ القرار ورقابة الأداء، يجعل من الحوكمة أمرًا يوميًا حيًا، لا شعارًا نظريًا يُرفع في المؤتمرات. فهي لا تكتفي عند ذلك بتسجيل ما جرى، بل تُبرمج التنفيذ وفق عقود ذكية، لا تتيح لأي مشروع أن يبدأ أو يُموّل ما لم تتحقق شروطه، وما لم تُسد ثغراته. فيصبح الإنفاق مشروطًا بالجودة، والتقدم مربوطًا بالعدالة، والقرار مؤطرًا بالبيّنة.

هذه التقنية، حين تُوظف في منظومة المشاريع الوطنية، تُعيد تعريف العلاقة بين المواطن والدولة؛ لا عبر التصريحات بل عبر منصة يمكن للمواطن أن يرى فيها ما يُنجز، ويتابع أين وصلت مشاريعه، ويقرأ الحقيقة دون وسطاء. أما الممول الخارجي، الذي يسهم بنحو 250 مليون دينار من أصل 734 مليونًا خُصصت لتنفيذ الرؤية في موازنة 2024، فإنه لن يحتاج إلى تقارير بل سيقرأ السجلات، وسيرى الأثر قبل أن يسمع به.

ليست كل الطرق ممهدة، فثمة تحديات تقنية وتشريعية وثقافية تقف بيننا وبين هذا الأفق، لكن الأصعب من بناء التقنية هو غرس ثقافة تؤمن بأن الشفافية ليست خطرًا، بل ضمان. وأن الرقابة ليست عائقًا، بل أداة تصحيح وتطوير.

في زمن يسابق فيه العالم نفسه نحو المستقبل، لا يجوز أن تبقى أدواتنا في الماضي. وإذا أردنا لرؤية التحديث الاقتصادي أن تكون أكثر من خطة، وأن تصبح تحوّلًا حقيقيًا في روح الدولة وبُنيتها، فلا بد من إدماج البلوكشين في منظومة الحوكمة. عندها فقط، يمكن أن نقول إننا لا نبني مشاريع فقط، بل نبني ثقة… ومصداقية وانجاز ومحاسبه.

هكذا تُصبح الحوكمة الرقمية تجسيدًا لمعنى الدولة الحديثة، ويصبح البلوكشين أكثر من تقنية: يصبح ضميرًا رقمياً لا ينسى.

.alrai-epaper-widget{margin-top: 20px; max-width:250px}
Tweets by alrai
.alrai-facebook-embed{margin-top: 70px;}
.container .row .col-md-12:has(.alrai-section-last-widget) { flex-direction: column; } .alrai-section-last-widget { margin: 0 auto; position: relative; padding-top: 35px; width: 100%; } #widget_2097 .alrai-section-last-widget { padding-top: 35px; margin-top: 0; } .alrai-section-last-widget::after { position: absolute; content: url("https://alrai.com/alraijordan/uploads/global_files/section-page-faded-line.svg?v=1"); top: 0; transform: translateX(0); } .alrai-section-last-widget .full-col { overflow-x: auto; overflow-y: hidden; -webkit-overflow-scrolling: touch; width: 100%; } .alrai-section-last-widget .row-element { width: 100%; } .alrai-section-last-widget .content-wrapper { display: flex; flex-direction: row; flex-wrap: nowrap; align-items: stretch; width: max-content; min-width: 100%; gap: 30px; justify-content: center; padding-top: 30px; } .alrai-section-last-widget .item-row { flex: 0 0 auto; width: 200px; margin-right: 7px; display: flex; flex-direction: column; height: 195px; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio { padding-bottom: 100%; display: flex; } .alrai-section-last-widget .row-element .item-row .img-ratio img { border-radius: 50%; border: 2px solid #00a0e5; padding: 3px; } .alrai-section-last-widget .article-title { white-space: nowrap; overflow: hidden; text-overflow: ellipsis; display: block; } .alrai-section-last-widget .item-row .item-info a { color: #000; color: color(display-p3 0 0 0); text-align: center; font-size: 14px; font-style: normal; font-weight: 800; line-height: 20px; text-decoration: none; display: -webkit-box; -webkit-line-clamp: 3; -webkit-box-orient: vertical; overflow: hidden; white-space: normal; } .alrai-section-last-widget .full-col::-webkit-scrollbar { display: none; } @media screen and (min-width: 1200px) { .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(0); } } @media screen and (max-width: 768px) { .alrai-section-last-widget .row-element .content-wrapper { flex-direction: row !important; } .alrai-section-last-widget::after { transform: translateX(100%); right: 0; left: 0; } }
.death-statistics-marquee .article-title a, .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { text-align: right; font-family: Cairo; font-style: normal; font-weight: 700; line-height: 25px; text-decoration: none; } .death-statistics-marquee .breaking-news-wrapper { width: 100%; display: flex; } .death-statistics-marquee .breaking-news { background-color: #7c0000; padding: 22px 17px 24px 18px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; } .death-statistics-marquee .breaking-news-content { background-color: #b90000; padding: 22px 18px 24px 21px; color: #fff; text-align: right; font-family: Cairo; font-size: 22px; font-weight: 700; line-height: 25px; width: 100%; position: relative; } .full-container .marquee-container-widget:not(.relative-widget) .wrapper-row { position: fixed; width: 100%; right: 0; bottom: 0; z-index: 100000; } .death-statistics-marquee .marquee-container-widget .title-widget-2 { width: 75px; background-color: #757575; color: #fff; height: 60px; display: flex; align-items: center; justify-content: center; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 15px; padding: 16px 18px 16px 15px; display: block; } .death-statistics-marquee .content-row:not(.content-row-full) { width: calc(100% - 100px); background-color: #000; } .death-statistics-marquee .content-row marquee { direction: ltr; } .death-statistics-marquee .content-row .img-item { display: inline-flex; height: 60px; align-items: center; vertical-align: top; } .death-statistics-marquee .content-row .article-title { height: 60px; display: inline-flex; align-items: center; color: #fff; padding: 0 15px; direction: rtl; } .death-statistics-marquee .article-title a { color: #fff; color: color(display-p3 1 1 1); font-size: 17px; } .death-statistics-marquee .title-widget-2 { width: 100px; } #widget_1932 { position: static; bottom: 0; width: 100%; z-index: 1; } @media scren and (max-width:768px){ .death-statistics-marquee .breaking-news-content{ font-family: 'Cairo', sans-serif; } }